Ile żyje szerszeń? Fakty o życiu i śmierci owadów

Szerszenie to jedne z najbardziej fascynujących, choć często budzących lęk owadów w naszym ekosystemie. Ich imponujące rozmiary i charakterystyczne brzęczenie sprawiają, że wielu z nas zastanawia się, jak długo żyją te stworzenia. W tym artykule przedstawimy szczegółowe informacje na temat długości życia szerszeni, ich cyklu rozwojowego oraz czynników wpływających na ich przetrwanie w różnych warunkach.

Ile żyje szerszeń? Długość życia w zależności od kasty

Długość życia szerszenia zależy przede wszystkim od jego roli w kolonii. W Polsce występuje głównie szerszeń europejski (Vespa crabro), którego długość życia różni się znacząco w zależności od kasty [1]. Poznanie tych różnic pozwala lepiej zrozumieć biologię tych owadów.

Królowa szerszeni – najdłużej żyjąca kasta

Królowa szerszeni może żyć nawet do 12 miesięcy, co czyni ją najdłużej żyjącą kastą w kolonii [2]. Jej cykl życia rozpoczyna się późnym latem lub wczesną jesienią, gdy po zapłodnieniu zapada w stan hibernacji na zimę. Wiosną budzi się i zakłada nowe gniazdo, rozpoczynając kolejny cykl życia kolonii. Królowa jest jedynym członkiem kolonii, który przeżywa zimę.

Królowa szerszenia jest znacznie większa od robotnic i jako jedyna przeżywa zimę

Robotnice szerszeni – pracowite i krótko żyjące

Robotnice szerszeni, czyli samice niezdolne do rozrodu, żyją znacznie krócej niż królowa. Ich przeciętna długość życia wynosi od 3 do 4 tygodni w okresie letnim [3]. Te owady wykonują większość prac w kolonii – budują i rozbudowują gniazdo, zbierają pokarm, karmią larwy oraz bronią kolonii przed zagrożeniami.

Samce (trutnie) – najkrótsza długość życia

Samce szerszeni, zwane również trutniami, mają najkrótszą długość życia spośród wszystkich kast. Żyją one zazwyczaj tylko 2-3 tygodnie [1]. Ich głównym zadaniem jest zapłodnienie młodych królowych, po czym umierają. Samce nie posiadają żądeł i nie biorą udziału w obronie kolonii ani w pracach związanych z utrzymaniem gniazda.

Czynniki wpływające na długość życia szerszeni

Długość życia szerszeni zależy od wielu czynników środowiskowych i biologicznych. Poznanie tych zależności pomaga zrozumieć, dlaczego niektóre osobniki żyją dłużej od innych.

Gniazdo szerszeni – miejsce rozwoju kolonii

Dostępność pokarmu

Dostęp do pożywienia ma kluczowy wpływ na długość życia szerszeni. Dorosłe osobniki żywią się głównie nektarem, sokami roślin oraz owocami, podczas gdy larwy karmione są białkiem pochodzącym z upolowanych owadów [4]. Przy ograniczonym dostępie do pokarmu, długość życia szerszeni może ulec znacznemu skróceniu.

Warunki klimatyczne

Temperatura i wilgotność powietrza mają istotny wpływ na metabolizm szerszeni, a tym samym na ich długość życia. Optymalna temperatura dla szerszeni europejskich wynosi około 20-25°C [2]. Zbyt wysokie lub zbyt niskie temperatury mogą znacząco skrócić ich życie. Szczególnie niebezpieczne są dla nich długotrwałe mrozy, które przeżywa jedynie zapłodniona królowa.

Choroby i pasożyty

Szerszenie, podobnie jak inne owady, narażone są na różne choroby i pasożyty, które mogą skrócić ich życie. Wśród najczęstszych zagrożeń wymienia się roztocza, nicienie oraz grzyby patogenne [5]. Silna kolonia ma większe szanse na obronę przed tymi zagrożeniami, co przekłada się na dłuższe życie jej członków.

Ile żyje szerszeń bez jedzenia?

Zdolność szerszeni do przetrwania bez pokarmu jest ograniczona i zależy od kilku czynników, w tym od kasty, temperatury otoczenia oraz ogólnej kondycji owada.

Szerszenie polują na mniejsze owady, które stanowią pokarm dla larw

Przetrwanie dorosłych szerszeni bez pokarmu

Dorosłe szerszenie mogą przeżyć bez pokarmu od 3 do 7 dni, w zależności od warunków [6]. Robotnice, które wykonują intensywne prace fizyczne, mają wyższe zapotrzebowanie energetyczne i bez dostępu do pokarmu umierają szybciej – zazwyczaj po 3-4 dniach. Królowe, dzięki większym zapasom tłuszczu, mogą przetrwać nieco dłużej – do tygodnia.

Wpływ temperatury na przeżywalność bez pokarmu

Temperatura otoczenia ma znaczący wpływ na metabolizm szerszeni, a tym samym na ich zdolność do przetrwania bez pokarmu. W niższych temperaturach (około 10-15°C) szerszenie mogą przeżyć bez jedzenia dłużej, ponieważ ich metabolizm zwalnia [3]. Z kolei w wysokich temperaturach (powyżej 30°C) ich zapotrzebowanie energetyczne wzrasta, co skraca czas przeżycia bez pokarmu do zaledwie 2-3 dni.

Cykl życia szerszenia – od jaja do dorosłego owada

Zrozumienie pełnego cyklu życia szerszenia pomaga lepiej poznać biologię tych fascynujących owadów. Podobnie jak inne błonkówki, szerszenie przechodzą przez cztery główne stadia rozwojowe.

Cykl życia szerszenia obejmuje cztery stadia: jajo, larwa, poczwarka i imago (dorosły owad)

Stadium jaja

Cykl życia szerszenia rozpoczyna się od jaja, które królowa składa w specjalnie przygotowanych komórkach gniazda. Jaja są małe, podłużne i białawe. Stadium jaja trwa od 5 do 8 dni, w zależności od temperatury otoczenia [7]. W tym czasie w jaju rozwija się zarodek, który następnie przekształca się w larwę.

Stadium larwy

Larwy szerszeni są białe, beznogie i przypominają małe robaki. W tym stadium owady intensywnie się odżywiają, karmione przez robotnice pokarmem białkowym pochodzącym głównie z upolowanych owadów. Stadium larwalne trwa około 10-15 dni [4]. W tym czasie larwa przechodzi przez kilka linień, zwiększając swoją masę nawet kilkadziesiąt razy.

Larwy szerszeni w komórkach gniazda są karmione przez robotnice

Stadium poczwarki

Po zakończeniu stadium larwalnego, larwa przędzie kokon i przekształca się w poczwarkę. Stadium poczwarki trwa około 12-14 dni [7]. W tym czasie zachodzą intensywne przemiany metaboliczne, podczas których tkanki larwalne przekształcają się w tkanki dorosłego owada. Poczwarka nie pobiera pokarmu i pozostaje nieruchoma.

Stadium imago (dorosły owad)

Po zakończeniu stadium poczwarki, z kokonu wylęga się dorosły szerszeń (imago). Początkowo jego oskórek jest miękki i jasny, ale w ciągu kilku godzin twardnieje i ciemnieje, nabierając charakterystycznego ubarwienia. Dorosłe szerszenie żyją od kilku tygodni (robotnice i samce) do kilku miesięcy (królowe) [1].

Roczny cykl życia kolonii szerszeni

Kolonie szerszeni mają cykl roczny, który rozpoczyna się wiosną i kończy późną jesienią. Zrozumienie tego cyklu pozwala lepiej przewidzieć aktywność tych owadów w różnych porach roku.

Roczny cykl życia kolonii szerszeni – od założenia gniazda wiosną do rozpadu jesienią

Wiosna – założenie nowej kolonii

Cykl życia kolonii rozpoczyna się wczesną wiosną (kwiecień-maj), gdy młoda królowa budzi się z hibernacji i rozpoczyna budowę gniazda [8]. Początkowo królowa sama buduje pierwsze komórki, składa jaja i karmi larwy. Jest to krytyczny okres dla przetrwania kolonii, ponieważ królowa musi wykonywać wszystkie zadania samodzielnie.

Lato – rozwój kolonii

Gdy pierwsze robotnice osiągną dorosłość (czerwiec-lipiec), przejmują one większość obowiązków związanych z utrzymaniem gniazda, a królowa skupia się głównie na składaniu jaj [2]. W tym okresie kolonia szybko się rozwija, a liczba robotnic może wzrosnąć do kilkuset osobników. Gniazdo jest systematycznie rozbudowywane, aby pomieścić rosnącą populację.

Latem kolonia szerszeni osiąga szczyt swojego rozwoju

Jesień – produkcja form płciowych i rozpad kolonii

Pod koniec lata i wczesną jesienią (sierpień-wrzesień) kolonia zaczyna produkować formy płciowe – młode królowe i samce [8]. Po godach młode, zapłodnione królowe szukają miejsc do hibernacji, podczas gdy reszta kolonii, włącznie ze starą królową, stopniowo umiera wraz z nadejściem chłodów. Gniazdo zostaje opuszczone i nie jest ponownie wykorzystywane w kolejnym sezonie.

Zima – hibernacja młodych królowych

Zimę przeżywają jedynie młode, zapłodnione królowe, które hibernują w różnych kryjówkach – pod korą drzew, w spróchniałych pniach lub w ziemi [3]. Temperatura ich ciała znacznie spada, a metabolizm zwalnia, co pozwala im przetrwać niesprzyjające warunki. Wiosną cykl rozpoczyna się od nowa.

Porównanie długości życia szerszenia z innymi owadami

Aby lepiej zrozumieć, jak długo żyją szerszenie, warto porównać ich długość życia z innymi powszechnie występującymi owadami.

Jak widać w powyższej tabeli, długość życia szerszenia jest zbliżona do długości życia osy pospolitej, ale znacznie krótsza niż w przypadku pszczół miodnych czy mrówek [9]. Komary mają podobną długość życia do robotnic szerszeni, choć ich biologia jest zupełnie inna.

Porównanie wielkości szerszenia, osy i pszczoły – trzy spokrewnione owady o różnej długości życia

Źródła

1. [1] Matsuura M., Yamane S. (1990). Biology of the Vespine Wasps. Springer-Verlag. https://www.springer.com/gp/book/9783540539575
2. [2] Spradbery J.P. (1973). Wasps: An account of the biology and natural history of solitary and social wasps. University of Washington Press. https://www.nhbs.com/wasps-book
3. [3] Archer M.E. (2012). Vespine Wasps of the World: Behaviour, Ecology & Taxonomy of the Vespinae. Siri Scientific Press. https://www.siriscientificpress.co.uk/products/vespine-wasps-of-the-world
4. [4] Edwards R. (1980). Social Wasps: Their Biology and Control. Rentokil Library. https://www.nhbs.com/social-wasps-book
5. [5] Schmid-Hempel P. (1998). Parasites in Social Insects. Princeton University Press. https://press.princeton.edu/books/paperback/9780691059242/parasites-in-social-insects
6. [6] Wilson E.O. (1971). The Insect Societies. Harvard University Press. https://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674454903
7. [7] Akre R.D., Greene A., MacDonald J.F., Landolt P.J., Davis H.G. (1981). The Yellowjackets of America North of Mexico. USDA Agriculture Handbook. https://naldc.nal.usda.gov/catalog/CAT87209086
8. [8] Ross K.G., Matthews R.W. (1991). The Social Biology of Wasps. Cornell University Press. https://www.cornellpress.cornell.edu/book/9780801420351/the-social-biology-of-wasps/
9. [9] Hölldobler B., Wilson E.O. (1990). The Ants. Harvard University Press. https://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674040755

Podsumowanie

Długość życia szerszenia europejskiego różni się znacząco w zależności od kasty i roli w kolonii. Królowe żyją najdłużej – do 12 miesięcy, robotnice około 3-4 tygodnie, a samce zaledwie 2-3 tygodnie. Na długość życia tych owadów wpływają liczne czynniki, takie jak dostępność pokarmu, warunki klimatyczne oraz obecność chorób i pasożytów.

Bez pokarmu dorosłe szerszenie mogą przeżyć od 3 do 7 dni, w zależności od temperatury otoczenia i kasty. Cykl życia szerszenia obejmuje cztery główne stadia rozwojowe: jajo, larwa, poczwarka i imago (dorosły owad). Kolonie szerszeni mają cykl roczny, który rozpoczyna się wiosną wraz z założeniem nowego gniazda przez królową i kończy się jesienią, gdy kolonia się rozpada.

Zrozumienie biologii i cyklu życia szerszeni pozwala lepiej poznać te fascynujące, choć często budzące lęk owady. Mimo że szerszenie mogą stanowić zagrożenie dla ludzi, szczególnie dla osób uczulonych na ich jad, pełnią one ważną rolę w ekosystemie, polując na szkodniki i zapylając rośliny.

Szerszenie, mimo swojej groźnej reputacji, pełnią ważną rolę w ekosystemie