Physical Address
304 North Cardinal St.
Dorchester Center, MA 02124
Kręciek u gołębi, znany również jako paramyksowiroza, to jedna z najgroźniejszych chorób wirusowych, która może dotknąć zarówno gołębie pocztowe, jak i ozdobne. Choroba ta budzi wiele obaw wśród hodowców, a także osób mających kontakt z gołębiami miejskimi. Czy kręciek jest zaraźliwy dla ludzi? Jakie są jego objawy i jak skutecznie leczyć zakażone ptaki? W tym artykule znajdziesz kompleksowe informacje na temat tej choroby, oparte na aktualnej wiedzy weterynaryjnej i doświadczeniach hodowców.
Czym jest kręciek u gołębi? Przyczyny i charakterystyka choroby
Kręciek u gołębi to potoczna nazwa paramyksowirozy, choroby wywoływanej przez wirus Paramyxovirus-1 (PMV-1). Jest to wysoce zakaźna choroba wirusowa, która atakuje układ nerwowy, pokarmowy oraz moczowy gołębi. Wirus ten należy do tej samej rodziny co wirus wywołujący rzekomą chorobę pomoru drobiu (Newcastle Disease) [1].
Paramyksowiroza rozprzestrzeniła się w Europie od 1981 roku i obecnie stanowi jedno z największych zagrożeń dla hodowli gołębi. Choroba ta może mieć ostry, gwałtowny przebieg i prowadzić do masowych zachorowań w jednej hodowli, co czyni ją szczególnie niebezpieczną dla hodowców [2].
Drogi zakażenia kręćkiem u gołębi
Wirus PMV-1 przenosi się niezwykle łatwo, co przyczynia się do jego szybkiego rozprzestrzeniania. Główne drogi zakażenia to:
- Bezpośredni kontakt z zakażonymi ptakami (zarówno chorymi, jak i bezobjawowymi nosicielami)
- Droga kropelkowa – poprzez wydzieliny z dróg oddechowych
- Skażona woda i karma
- Zanieczyszczony sprzęt hodowlany i transportowy (klatki, karmniki, poidła)
- Odchody zakażonych ptaków
- Udział w wystawach, lotach i zawodach gołębiarskich
- Kontakt z dzikimi ptakami, które mogą być nosicielami wirusa
Okres inkubacji wirusa wynosi od 3 do 21 dni, co oznacza, że gołąb może być źródłem zakażenia dla innych ptaków, mimo że sam nie wykazuje jeszcze objawów choroby [3]. Ta długa faza bezobjawowa znacznie utrudnia wczesne wykrycie choroby i zwiększa ryzyko jej rozprzestrzeniania się w stadzie.
Objawy kręćka u gołębi – jak rozpoznać chorobę?
Paramyksowiroza może przyjmować dwie główne postacie kliniczne, które charakteryzują się odmiennymi objawami. Rozpoznanie tych symptomów jest kluczowe dla szybkiego podjęcia działań zapobiegawczych i leczniczych.
Postać nerkowa paramyksowirozy
W tej formie choroby wirus atakuje przede wszystkim nerki gołębi, powodując:
- Wodnistą biegunkę – charakterystyczny objaw, gdzie kał tworzy się w kałuży wody
- Poliurię (zwiększone wydalanie moczu)
- Wzmożone pragnienie (polidypsję)
- Stopniowe wyniszczenie organizmu
- Osłabienie i apatię
Warto podkreślić, że wodnisty kał w przypadku paramyksowirozy nie jest spowodowany zaburzeniem czynności jelit, lecz uszkodzeniem nerek. Niestety, uszkodzone nerki nie mają zdolności do regeneracji, co może skutkować przewlekłymi problemami zdrowotnymi u ptaków nawet po wyzdrowieniu [4].
Postać nerwowa (kręciek właściwy)
Ta forma choroby, często określana potocznie jako „kręciek”, atakuje układ nerwowy gołębi i objawia się charakterystycznymi zaburzeniami neurologicznymi:
- Drżenie gałek ocznych lub głowy
- Charakterystyczne skręty szyi (torticollis) – najbardziej rozpoznawalny objaw
- Zaburzenia równowagi i koordynacji ruchów
- Przewracanie się ptaków
- Paraliż nóg lub skrzydeł (jedno- lub dwustronny)
- Trudności z pobieraniem pokarmu i wody (mimo zachowanego apetytu)
- Loty „do tyłu” lub po okręgu
Wykręcenie głowy jest na tyle silne, że ptaki, mimo zachowanego apetytu i pragnienia, mają trudności z pobieraniem pokarmu i wody, co prowadzi do wyniszczenia organizmu [5]. W zaawansowanym stadium choroby gołębie często leżą na plecach, niezdolne do utrzymania normalnej pozycji ciała.
Przebieg choroby i jej rozwój
Przebieg paramyksowirozy może być różny u poszczególnych ptaków. W początkowym stadium choroby często obserwuje się zwiększoną płochliwość, spadek apetytu oraz intensywne pragnienie. Objawy mogą nasilać się stopniowo lub pojawiać gwałtownie.
Część ptaków pada bardzo szybko, inne przechodzą chorobę i wracają do względnego zdrowia, choć często pozostają u nich trwałe zaburzenia ruchowe, które utrzymują się do końca życia. Niektóre gołębie zdrowieją samoistnie po około 4-6 tygodniach [6].
Śmiertelność w stadzie może wynosić od 10% do nawet 80%, w zależności od zjadliwości szczepu wirusa, ogólnej kondycji ptaków oraz szybkości podjęcia działań zapobiegawczych i leczniczych.
Czy kręciek u gołębi jest zaraźliwy? Ryzyko dla innych ptaków
Paramyksowiroza jest wysoce zakaźną chorobą wirusową, która bardzo łatwo rozprzestrzenia się w populacji gołębi. Wirus PMV-1 charakteryzuje się wysoką zaraźliwością i może szybko zainfekować całe stado, jeśli nie zostaną podjęte odpowiednie środki zapobiegawcze.
Zaraźliwość między gołębiami
Kręciek u gołębi jest niezwykle zaraźliwy dla innych gołębi. Wirus może być przenoszony:
- Bezpośrednio – przez kontakt z chorymi ptakami
- Pośrednio – przez skażoną wodę, karmę, sprzęt hodowlany
- Drogą powietrzną – przez wydzieliny z dróg oddechowych
Wirus jest wyjątkowo odporny na warunki środowiskowe i może przetrwać w środowisku zewnętrznym przez długi czas, co zwiększa ryzyko zakażenia. Może pozostawać aktywny w odchodach przez kilka miesięcy, szczególnie w niskich temperaturach [7].
Zagrożenie dla innych gatunków ptaków
Wirus PMV-1 może również zakażać inne gatunki ptaków, zarówno dzikie, jak i hodowlane. Szczególnie narażone są:
- Drób (kury, indyki)
- Ptaki ozdobne
- Dzikie ptaki, które mogą być bezobjawowymi nosicielami
Należy jednak podkreślić, że szczepy wirusa atakujące gołębie mogą różnić się zjadliwością w stosunku do innych gatunków ptaków. Niektóre szczepy są wysoce patogenne dla gołębi, ale powodują łagodniejsze objawy u drobiu, i odwrotnie [8].
Czy kręciek u gołębi jest zaraźliwy dla ludzi? Aspekty zdrowia publicznego
Jednym z najczęstszych pytań dotyczących paramyksowirozy jest to, czy choroba ta może stanowić zagrożenie dla zdrowia ludzi. Jest to szczególnie istotne dla hodowców gołębi, weterynarzy oraz osób mających regularny kontakt z tymi ptakami.
Ryzyko zakażenia człowieka wirusem PMV-1
Dobra wiadomość jest taka, że wirus paramyksowirozy gołębi (PMV-1) zasadniczo nie stanowi istotnego zagrożenia dla zdrowia ludzi. Badania naukowe i wieloletnie obserwacje wskazują, że:
- Wirus PMV-1 nie infekuje ludzi w sposób typowy dla chorób zakaźnych
- Nie ma udokumentowanych przypadków przeniesienia kręćka z gołębi na człowieka
- Ludzie nie rozwijają objawów neurologicznych charakterystycznych dla tej choroby
Warto jednak zaznaczyć, że w bardzo rzadkich przypadkach, u osób mających intensywny kontakt z zakażonymi ptakami (np. hodowcy, weterynarze), może wystąpić łagodne zapalenie spojówek lub łagodne objawy grypopodobne. Są to jednak przypadki wyjątkowe i zwykle dotyczą osób z obniżoną odpornością [9].
Środki ostrożności dla hodowców i osób kontaktujących się z gołębiami
Mimo niskiego ryzyka zakażenia, zaleca się przestrzeganie podstawowych zasad higieny podczas kontaktu z gołębiami, szczególnie jeśli podejrzewamy, że mogą być chore:
- Mycie rąk po każdym kontakcie z ptakami, ich odchodami lub sprzętem hodowlanym
- Używanie rękawic ochronnych podczas czyszczenia gołębnika
- Unikanie dotykania oczu i ust podczas pracy z ptakami
- Regularne czyszczenie i dezynfekcja gołębnika
- Izolowanie chorych ptaków od zdrowych
Przestrzeganie tych prostych zasad minimalizuje i tak już niewielkie ryzyko jakichkolwiek problemów zdrowotnych związanych z kontaktem z chorymi gołębiami [10].
Kręciek a ptasia grypa – różnice i podobieństwa
Często kręciek u gołębi bywa mylony z ptasią grypą, zwłaszcza przez osoby niezwiązane z hodowlą ptaków. Warto więc wyjaśnić różnice między tymi chorobami, aby uniknąć niepotrzebnego niepokoju.
Objawy ptasiej grypy u gołębi
Ptasia grypa (wywołana przez wirusy grypy typu A, szczególnie H5N1) może powodować u gołębi następujące objawy:
- Nagłe osłabienie i apatia
- Spadek apetytu i pragnienia (w przeciwieństwie do kręćka, gdzie pragnienie jest zwiększone)
- Obrzęk głowy, powiek i grzebienia
- Sinica grzebienia i dzwonków
- Duszność i wydzielina z nosa
- Biegunka, często zielonkawa
- Zaburzenia neurologiczne (mogą przypominać kręćka, ale zwykle są mniej specyficzne)
- Wysoka śmiertelność, często nagłe padnięcia bez wcześniejszych objawów
Ptasia grypa charakteryzuje się zwykle cięższym przebiegiem i wyższą śmiertelnością niż paramyksowiroza. Ponadto, w przeciwieństwie do kręćka, niektóre szczepy wirusa ptasiej grypy (szczególnie H5N1) mogą stanowić realne zagrożenie dla zdrowia ludzi [11].
Kluczowe różnice między kręćkiem a ptasią grypą
| Cecha | Kręciek (Paramyksowiroza) | Ptasia grypa |
| Czynnik chorobotwórczy | Paramyxovirus-1 (PMV-1) | Wirusy grypy typu A (głównie H5N1, H7N9) |
| Charakterystyczne objawy | Skręty szyi, zaburzenia równowagi, wodnisty kał | Obrzęk głowy, sinica, duszność, nagłe padnięcia |
| Pragnienie | Zwiększone | Zmniejszone |
| Śmiertelność | 10-80%, zwykle nie nagła | Może sięgać 100%, często nagłe padnięcia |
| Zagrożenie dla ludzi | Minimalne | Istotne (niektóre szczepy) |
| Podleganie zgłoszeniu | Tak, choroba zwalczana z urzędu | Tak, choroba zwalczana z urzędu, podlega ścisłemu nadzorowi |
W przypadku podejrzenia ptasiej grypy należy natychmiast powiadomić odpowiednie służby weterynaryjne, gdyż jest to choroba podlegająca obowiązkowi zgłaszania i zwalczania z urzędu. Podobnie zresztą jak paramyksowiroza, choć w przypadku ptasiej grypy procedury są zwykle bardziej rygorystyczne ze względu na potencjalne zagrożenie dla zdrowia publicznego [12].
Kręciek u gołębi – metody leczenia i postępowanie z chorymi ptakami
Leczenie paramyksowirozy u gołębi stanowi wyzwanie, ponieważ jako choroba wirusowa nie poddaje się bezpośredniej terapii przyczynowej. Nie istnieje lek, który bezpośrednio zwalczałby wirusa PMV-1. Leczenie ma więc charakter głównie objawowy i wspomagający, a jego celem jest złagodzenie przebiegu choroby, ograniczenie powikłań oraz wzmocnienie naturalnych sił obronnych organizmu ptaka.
Podstawowe zasady postępowania z chorymi gołębiami
- Izolacja chorych ptaków – natychmiastowe oddzielenie chorych osobników od reszty stada, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się wirusa
- Zapewnienie optymalnych warunków – ciepłe, ciche miejsce, ograniczenie stresu
- Wspomaganie karmienia i pojenia – w przypadku silnych objawów neurologicznych ptaki mogą wymagać ręcznego karmienia i pojenia
- Dezynfekcja gołębnika – dokładne czyszczenie i dezynfekcja wszystkich powierzchni, sprzętu, karmników i poideł
Leczenie wspomagające kręćka u gołębi
Chociaż nie ma leków przeciwwirusowych skutecznych w zwalczaniu PMV-1, można zastosować szereg preparatów wspomagających, które pomogą ptakom przetrwać chorobę i zminimalizować jej skutki:
- Elektrolity i preparaty nawadniające – biegunka szybko prowadzi do odwodnienia, co może znacznie pogorszyć stan gołębia
- Witaminy z grupy B – szczególnie ważne dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, mogą łagodzić objawy neurologiczne
- Preparaty wspierające pracę nerek i wątroby – pomagają chronić te narządy przed uszkodzeniem przez wirusa
- Probiotyki i preparaty osłonowe – wspierają florę jelitową, poprawiają trawienie i wzmacniają odporność
- Suplementy odpornościowe – preparaty na bazie ziół, beta-glukanów, propolisu lub ekstraktów roślinnych, które aktywują układ immunologiczny
W ciężkich przypadkach, gdy dochodzi do wtórnych infekcji bakteryjnych, lekarz weterynarii może zalecić antybiotykoterapię. Należy jednak pamiętać, że antybiotyki nie działają na wirusa, a jedynie zwalczają wtórne zakażenia bakteryjne [13].
Rokowanie i powrót do zdrowia
Rokowanie w przypadku paramyksowirozy jest zróżnicowane i zależy od wielu czynników:
- Wiek ptaka – młode gołębie zwykle ciężej przechodzą chorobę
- Ogólna kondycja przed zachorowaniem
- Szybkość podjęcia działań leczniczych
- Nasilenie objawów neurologicznych
Część ptaków (około 20-30%) może wyzdrowieć samoistnie po 4-6 tygodniach. U wielu gołębi, które przeżyją infekcję, mogą jednak pozostać trwałe zaburzenia neurologiczne, takie jak lekkie drżenie głowy czy problemy z utrzymaniem równowagi, szczególnie w sytuacjach stresowych [14].
Gołębie, które przebyły paramyksowirozę, mogą stać się bezobjawowymi nosicielami wirusa i wydalać go okresowo, stanowiąc potencjalne źródło zakażenia dla innych ptaków. Z tego powodu niektórzy hodowcy decydują się na eliminację takich osobników z hodowli, szczególnie w przypadku gołębi sportowych.
Profilaktyka kręćka u gołębi – jak chronić stado przed chorobą?
W przypadku paramyksowirozy, jak w wielu innych chorobach, profilaktyka jest znacznie skuteczniejsza i mniej kosztowna niż leczenie. Właściwe działania zapobiegawcze mogą uchronić całe stado przed tą groźną chorobą.
Szczepienia przeciwko paramyksowirozie
Najskuteczniejszą metodą ochrony gołębi przed kręćkiem są regularne szczepienia. W Polsce szczepienia przeciwko paramyksowirozie są obowiązkowe dla gołębi biorących udział w lotach konkursowych i wystawach.
- Pierwsze szczepienie młodych gołębi zaleca się wykonać między 3. a 6. tygodniem życia (najczęściej w 3-4 tygodniu)
- Drugie szczepienie (dawka przypominająca) – po 3-4 tygodniach od pierwszej dawki (zwykle w 7-8 tygodniu życia)
- Dorosłe gołębie – szczepienie raz w roku, najlepiej 2-4 tygodnie przed rozpoczęciem sezonu lęgowego, zawodów lotowych lub wystaw
Szczepienie wykonuje się najczęściej poprzez wstrzyknięcie preparatu podskórnie w okolicę szyi. Odporność po szczepieniu rozwija się po około trzech tygodniach i utrzymuje się przez około 12 miesięcy [15].
Zasady bioasekuracji w hodowli gołębi
Oprócz szczepień, kluczowe znaczenie ma przestrzeganie zasad bioasekuracji, które minimalizują ryzyko wprowadzenia wirusa do stada:
- Kwarantanna nowych ptaków – każdy nowo zakupiony gołąb powinien być odizolowany na minimum 2-3 tygodnie przed włączeniem do stada
- Higiena gołębnika – regularne czyszczenie, usuwanie odchodów, dezynfekcja powierzchni i sprzętu
- Kontrola dostępu – ograniczenie wstępu osób postronnych do gołębnika
- Oddzielne narzędzia i odzież – używanie oddzielnego sprzętu i odzieży ochronnej dla różnych grup wiekowych ptaków
- Unikanie mieszania ptaków – ograniczenie kontaktu między gołębiami z różnych hodowli
- Ochrona przed dzikimi ptakami – zabezpieczenie gołębnika przed dostępem dzikich ptaków, które mogą być nosicielami chorób
Wzmacnianie odporności gołębi
Silny układ odpornościowy pomaga ptakom skuteczniej bronić się przed infekcjami. Aby wzmocnić naturalną odporność gołębi, warto zadbać o:
- Zbilansowane żywienie – pełnowartościowa karma dostosowana do potrzeb ptaków
- Suplementację witaminowo-mineralną – szczególnie w okresach zwiększonego wysiłku, stresu, pierzenia
- Probiotyki – regularne stosowanie preparatów probiotycznych wspiera zdrową florę jelitową
- Zioła i naturalne immunostymulatory – preparaty ziołowe, propolis, czosnek
- Ograniczenie stresu – zapewnienie optymalnych warunków bytowych, odpowiedniej temperatury, wentylacji
- Regularne badania profilaktyczne – okresowe badania kału, wymazów z wola i gardła
Profilaktyczne stosowanie preparatów wzmacniających odporność jest szczególnie ważne w okresach zwiększonego ryzyka zachorowania – przed i w trakcie zawodów, wystaw, w okresie pierzenia oraz zimą [16].
Najczęściej zadawane pytania o kręćka u gołębi
Czy gołąb może wyzdrowieć z kręćka?
Tak, część gołębi (około 20-30%) może wyzdrowieć z paramyksowirozy samoistnie po 4-6 tygodniach. Szanse na wyzdrowienie zwiększa odpowiednia opieka, nawadnianie, suplementacja witaminami z grupy B oraz preparatami wspierającymi pracę nerek i wątroby. Należy jednak pamiętać, że u wielu ptaków, które przeżyją infekcję, mogą pozostać trwałe zaburzenia neurologiczne, takie jak lekkie drżenie głowy czy problemy z utrzymaniem równowagi, szczególnie w sytuacjach stresowych. Gołębie, które przebyły paramyksowirozę, mogą również stać się bezobjawowymi nosicielami wirusa.
Jak długo trwa kręciek u gołębi?
Przebieg kręćka (paramyksowirozy) u gołębi jest zróżnicowany. Okres inkubacji wirusa wynosi od 3 do 21 dni. Po wystąpieniu objawów, ostra faza choroby trwa zwykle 2-3 tygodnie. Gołębie, które przeżyją ten okres, mogą zacząć wykazywać oznaki poprawy po około 3-4 tygodniach od pojawienia się pierwszych symptomów. Pełny powrót do zdrowia (u ptaków, które są w stanie wyzdrowieć) następuje zwykle po 4-6 tygodniach, choć u niektórych osobników objawy neurologiczne mogą utrzymywać się dłużej lub pozostać na stałe. Całkowity czas trwania choroby, od zakażenia do wyzdrowienia lub śmierci, wynosi więc około 5-8 tygodni.
Czy szczepionka na kręćka jest skuteczna?
Tak, szczepionki przeciwko paramyksowirozie gołębi są skuteczne i stanowią najlepszą metodę profilaktyki tej choroby. Prawidłowo zaszczepione ptaki rozwijają odporność, która chroni je przed zachorowaniem lub znacznie łagodzi przebieg choroby w przypadku zakażenia. Odporność poszczepienna rozwija się po około 3 tygodniach od podania szczepionki i utrzymuje się przez około 12 miesięcy, dlatego szczepienia należy powtarzać co roku. Dla młodych gołębi zaleca się dwukrotne szczepienie w odstępie 3-4 tygodni, co zapewnia silniejszą i bardziej trwałą odporność. Warto pamiętać, że skuteczność szczepienia zależy od wielu czynników, w tym od ogólnego stanu zdrowia ptaków, dlatego szczepić należy wyłącznie zdrowe osobniki.
Czy kręciek u gołębi może zarazić inne zwierzęta domowe?
Wirus paramyksowirozy gołębi (PMV-1) jest specyficzny gatunkowo i zasadniczo nie stanowi zagrożenia dla ssaków domowych, takich jak psy czy koty. Nie ma udokumentowanych przypadków przeniesienia kręćka z gołębi na zwierzęta domowe. Wirus może natomiast zakażać inne gatunki ptaków, zarówno dzikie, jak i hodowlane (np. kury, indyki, papugi). Szczepy wirusa atakujące gołębie mogą jednak różnić się zjadliwością w stosunku do innych gatunków ptaków – niektóre są wysoce patogenne dla gołębi, ale powodują łagodniejsze objawy u drobiu, i odwrotnie. Mimo niskiego ryzyka, zaleca się przestrzeganie podstawowych zasad higieny i oddzielanie chorych gołębi od innych zwierząt.
Jakie są różnice między kręćkiem a salmonellozą u gołębi?
Kręciek (paramyksowiroza) i salmonelloza to dwie różne choroby gołębi, które mogą powodować podobne objawy neurologiczne, ale mają odmienne przyczyny i wymagają różnego leczenia. Kręciek jest chorobą wirusową wywoływaną przez Paramyxovirus-1, charakteryzującą się skrętami szyi, zaburzeniami równowagi i wodnistym kałem. Salmonelloza natomiast jest chorobą bakteryjną wywoływaną przez bakterie z rodzaju Salmonella. W postaci nerwowej salmonellozy również mogą występować skręty szyi i zaburzenia równowagi, ale często towarzyszą im obrzęki stawów, zapalenie stawów i kulawizna. Kluczowa różnica polega na tym, że salmonellozę można skutecznie leczyć antybiotykami, podczas gdy na kręćka nie ma skutecznego leku przyczynowego. Ponadto salmonelloza może być groźna dla ludzi, podczas gdy kręciek nie stanowi istotnego zagrożenia dla zdrowia człowieka.
Źródła
[1] Paramyksowiroza u gołębi – objawy, leczenie i profilaktyka choroby. https://sklepgarlacz.pl/blog/paramyksowiroza-u-golebi-objawy-leczenie-profilaktyka/
[2] Z cyklu: choroby gołębi pasożytnicze – paramyksowiroza. https://golebimarket.pl/z-cyklu-choroby-golebi-pasozytnicze-paramyksowiroza-n-4.html?news_id=4
[3] Choroby gołębi – czy wiesz na co mogą zachorować nasze gołębie? https://fera.pl/choroby-golebi-czy-wiesz-na-co-moga-zachorowac-nasze-golebie.html
[4] Choroby wirusowe gołębi – pramyksowiroza („kręciek”) i inne. https://golebimarket.pl/choroby-wirusowe-golebi-pramyksowiroza-kreciek-i-inne-c-152_210.html
[5] Dobkowicz M. Paramyksowiroza gołębi – objawy, leczenie, profilaktyka. www.dobkowicz.pl
[6] Biowet Puławy. Kalendarz szczepień gołębi i zasady prawidłowego szczepienia. https://biowet.pl/produkty/golebie/
[7] Chevita. Paramyxovirus infection in pigeons. www.chevita.com/en/pigeons/treatment-plan/pmv
[8] World Organisation for Animal Health (OIE). Newcastle disease (Infection with Newcastle disease virus). https://www.woah.org/en/disease/newcastle-disease/
[9] Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Newcastle Disease. https://www.cdc.gov/healthypets/diseases/newcastle.html
[10] Główny Inspektorat Weterynarii. Paramyksowiroza gołębi. https://www.wetgiw.gov.pl/nadzor-weterynaryjny/paramyksowiroza-golebi
Linda Barbara – kocia mama, miłośniczka herbaty, ciepłych kocyków i pisania o tym, co bliskie sercu. Na blogu dzielę się doświadczeniem, ciekawostkami i codziennymi historiami – z mruczącym towarzystwem zawsze u boku. Piszę tak, jak rozmawiam z przyjaciółmi – szczerze, lekko i z odrobiną humoru.
